<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<!--© The Office of the High Commisioner for Human Rights-->

<udhr lang="emk" language="Maninkakan, Eastern" xmlns="http://www.unhchr.ch/udhr">
  <title>DUNUƝA BƐNMAKAN KA A BƐN</title>

  <note>
    <para>Adamadenɲa Lasabati ni a la wuriki Sariyalu ma</para>
  </note>
  <preamble>
    <title>KALAMA DANTƐƐLI</title>
    <para>Bani fabadenɲa tɔmasere le ye, hɔrɔya ni telen ani jususuma di dunuɲa dɔ,</para>
    <para>Bani adamaya lasabati lɔnbaliya ni a la gboyaɲɛ le nanin benkanni di mɛn ka mɔɔlu lamuriti, ka kɛ sababu di fana ka mɔɔlu kunna fulen, ka alu lɔ hɔrɔya ɲinina ka alu bɔ misikinaya dɔ,</para>
    <para>Bani adamaya lakanda ye wajibi le di, fo jamana ye kɛ jamana dafani le di sariya bolo ma, wole ye a kɛla mɔɔlu tɛ muriti ka don jɛdɛ makadan waa la,</para>
    <para>Bani jamanalu la tɛɛbɛn ni alu la kaninteya ye fen ne di mɛn kakan ka sɛnbɛnteya,</para>
    <para>Bani jamana mɛnnu ye "ONU" dɛkuruba kɔnɔ, wolu bara alu kan di ko alu di adamaden nakadan, ka a lawuriki ka ban ka cɛ ni muno lakaɲa ko bɛɛ dɔ,</para>
    <para>Bani alu bara alu kan di fana, ko alu di adamaya lafasa, ka adamaden la hɔrɔya dafa sila bɛɛ kan,</para>
    <para>Bani, bɛɛ bɛnni miriya kelen ma, ka a lɔ adamaya lasabati ma, wo ye wajibi le di bɛɛ ɲɛ, walako miriya wo ye se lataamala sila bɛɛ kan, "ONU" gbaraba bara a kandi: ko adamaden lakanda sariya ɲin bara kɛ dunuɲa bɛɛ ye wajibi di, sa bɛɛ ye a to i hankili la, ka i tɛsidi, ka mɔɔlu karan a la, ka alu jodon a la, ka a latinma jamanala tɛ.</para>
  </preamble>
  <article number="1">
    <title>Sariya 1</title>
    <para>Adamadennu bɛɛ sɔdɔnɲa kakan, hɔrɔya dɔ, fabadenɲa dɔ ani sariya ta fan dɔ. Hankili ni sɔnɔmɛ ye alu bɛɛ ma, a kakan wo dɔ alu ye bakelenɲa sila lataaman alu ɲɔɔn tɛ.</para>
  </article>
  <article number="2">
    <title>Sariya 2 nan</title>
    <para>Mɔɔ kelen kelenna bɛɛ ni adamaden lakadan sariya kakan, i kɛda mɔɔ suusu di, i sii tɛ mafɛnɛ nna, i fadikolo tɛ mafɛnɛnna, i kan tɛ mafɛnɛnna, i la dina tɛ mafɛnɛnna, i la jamana mara hankili tɛ mafɛnɛnna, i sɔdɔndiya tɛ mafɛnɛnna.</para>
    <para>Ani fana jamanalu suuya tɛ danbɔla ka a bɛn sariya wolu ma, alu mara hankili kɛda a suusu di, alu ma kɛ jamanalu hɔrɔyani di, alu kɛda mara suusu kɔnɔ.</para>
  </article>
  <article number="3">
    <title>Sariya 3 nan</title>
    <para>Adamaden kelen kelenna bɛɛ nii kakan ka lakanda, ka a la hɔrɔya lakanda, ka a kun nakanda.</para>
  </article>
  <article number="4">
    <title>Sariya 4 nan</title>
    <para>Mɔɔ si makan ka kɛ jɔn di, ka kɛ bolokɔnɔ mɔɔ di, jɔnɲa ni jɔnsan sila bɛɛ bara latɔn.</para>
  </article>
  <article number="5">
    <title>Sariya 5 nan</title>
    <para>Jankankata suusu ma kan ka sii mɔɔ la min di se fɛ siila a la adamadenɲa la, ka a kunnajii.</para>
  </article>
  <article number="6">
    <title>Sariya 6 nan</title>
    <para>Adamaden kelen kelenna bɛɛ la mɔɔya ka kan ka lɔn a ɲɛ sariya kunda bɛɛ la, a kɛda fanfan di.</para>
  </article>
  <article number="7">
    <title>Sariya 7 nan</title>
    <para>Mɔɔ bɛɛ ka kan sariya ɲa kɔdɔ, a ka kan fanan bɛɛ ye mabɛn ɲa kelen ma sariya bolo. Mɔɔ makan ka lafisaya mɔɔ di ka bɛn sariya ɲin lataamanɲa ma.</para>
  </article>
  <article number="8">
    <title>Sariya 8 nan</title>
    <para>Mɔɔ bɛɛ di se i makasila i la jamana sariya bonnu la ni bila kɛda i la tɔɲɛli sila ma, ni wo tɛ sariya sila ma.</para>
  </article>
  <article number="9">
    <title>Sariya 9 nan</title>
    <para>Mɔɔ si tɛ se minala ten, ka a don kaso la hamantɛ ka gbɛn a la jamana kɔnɔ ni kun tɛ a la.</para>
  </article>
  <article number="10">
    <title>Sariya 10 nan</title>
    <para>A wajibiyani, adamaden na ko ye kɛ ko hakika di, ka a lankɛnɛmaya kitibon na telen kɔnɔma, ka a jo ni a jalaki danfaranbɔ.</para>
  </article>
  <article number="11">
    <title>Sariya 11 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ mɔɔ na a midada sika la sariya bolo ma, a ka kan ne ka jate fɔlɔ ko a sɔn tɛ a dɔ, han kiti ye a jalaki lankɛnɛmaya.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ mɔɔ na a midada sariya kɔdɔ bolo ma, sariya kuda sila ma kan ka lɔ a ma. Ani fana a la midali fanka ma kan ka tanbi sariya kɔdɔ jate la.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="12">
    <title>Sariya 12 nan</title>
    <para>Mɔɔ ma kan ka a bila a mɔɔ ɲɔɔ la kolu dɔ ten; ka bɔ a la denbaya kolu ma, a la gbundu sɛbɛlu, ka wa sii a la lukɔnɔ kolu la. A ma kan ka a dantiɲɛn, a ma kan ka a suma gboya. Sariya ka kan ka bɛɛ lakanda ko suu wolu ma.</para>
  </article>
  <article number="13">
    <title>Sariya 13 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Taa ni seyi dahani bɛɛ ye jamana kɔnɔ. Jamana yɔrɔ yɔrɔ fana ka i diya, i dise i siila yen.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ kɛɛ di se ka bɔ jamana kɔnɔ, a kɛda a fabada di, a kɛda jamana gbɛdɛ di, ka ban ka a kɔsɛyi.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="14">
    <title>Sariya 14 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Dannatanbikolu kɔdɔ, bɛɛ di se i kun karifadiya ɲinina jamana gbɛdɛ dɔ, i don ma kan ka jɛn a la.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Ni sariya lɔnin tɛ mɔɔ ma, mɔɔ mɛn na a la jamana sariya tiɲɛnna ka a bori.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="15">
    <title>Sariya 15 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ bɛɛ ka kan ka kɛ jamana dɔ jamanaden di.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ si tɛ se ha jɛn a la jamana denɲa la, i don di se fanan jamana gbɛdɛ denɲa sɔdɔnna.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="16">
    <title>Sariya 16 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Ni alu sii seda a ma, kamarennu ni den musolu di se fudula ɲɔɔn ma, siɲɔɔya tɛ a dɔ, dina ko tɛ a dɔ. Alu bɛɛ kakan sariya ɲa kɔdɔ ko bɛɛ dɔ, fudu bolo ma.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Fudu tɛ sidi alu tɛ fo alu fila bɛɛ ba bɛn a ma.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Denbaya le ye jama tɛfɛden di. Wo dɔ, a kakan ka lakanda jamana bolo.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="17">
    <title>Sariya 17 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ mɔɔ, a kɛda a kelen na, a kɛda jama dɔ, a di se ka a ta sɔdɔn.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ si bolo fen ma kan ka mina a la fanka bolo ma.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="18">
    <title>Sariya 18 nan</title>
    <para>Hankili lamiri, sɔnɔmɛ lamiri ani dina lawasanin bɛɛ ye. I di se ka i diyananta ta dinalu dɔ, ka a silalu lataama.</para>
  </article>
  <article number="19">
    <title>Sariya 19 nan</title>
    <para>A lawasanin bɛɛ ye ka a miriya jida, fɔli dɔ, sɛbɛli dɔ, ka hankili ɲinin fan bɛɛ, sila bɛɛ fɛ. Ko si ma kan ka kɛ mɔɔ la wo si dɔ.</para>
  </article>
  <article number="20">
    <title>Sariya 20 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>A lawasani bɛɛ ye ba ɲɔɔn nadɛɛ, kuna dɔ, kɛwɛli dɔ mɛn ni janfa sila tɛ kelen di.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Mɔɔ tɛ se karabala ka ladon dɛɛ dɔ, dɛɛ min man di a ɲɛ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="21">
    <title>Sariya 21 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Jamanaden bɛɛ di se kɛla jamana kantii di, a yɛdɛkani walal a la mɔɔ suwandini.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Jamanaden bɛɛ kakan jamana baarakundalu dɔ bolo kelen ma.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Jamana kantiilu fanka siini jamana den na lannaya le ma; jamanadennu ye alu sawo yidala wote ni wote le, ka ala lannaya mɔɔlu suwandi telen ni sariya dɔ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="22">
    <title>Sariya 22 nan</title>
    <para>Jamana bɛɛ kakan ka jamanadennu lakanda ɲa kelen ma. Sɔdɔn sila fɛ, dariya sila fɛ, lɔnni sila fɛ, lakandali wo ye bɔla jamana boloko le dɔ ani a ye min sɔdɔnna ani jamana gbɛdɛlu la baaraɲɔɔya dɔ.</para>
  </article>
  <article number="23">
    <title>Sariya 23 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Bɛɛ kakan ka baara sɔdɔn, ka baara kɛ sɔnɔya dɔ, baara mɛn duman i ɲɛ; bɛɛ kakan ka latanka baaratanɲa ma jamana kɔnɔ.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Baara mɛnnu jate kakan, wolu kakan ka sara ɲa kelen ne ma a kɛbaalu ye.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Baara kakan ka sara sɔdɔn, sara mɛn di baarala ni a la denbaya balo hali a ma dɛsɛ.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Baaralalu la ɲɔɔn nakafo dahani alu ye, alu la munanfan makadan sila fɛ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="24">
    <title>Sariya 24 nan</title>
    <para>Ɲɔɔɲɔnni ni ɲanatɛ wajibiyani baarala bɛɛ ye, mɛn ni sara tɛɛ tɛ kelen di.</para>
  </article>
  <article number="25">
    <title>Sariya 25 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Se wajibiyani bɛɛ ye, se mɛn di ani a la denbaya daha, ka alu kisi kɔnkɔn ma, ka alu dafiyabɔ, ka lau jiya, ka alu dandan ani ka alu musakalu ɲa. Ni jankaro ni baaratanɲa ani misikinaya latɛɛ suusu seda i ma, i kakan ka makadan.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Denbatii ni a den kakan ka madɛmɛn; den sɔdɔnda fudu dɔ, a ma sɔdɔn fudu dɔ, a bɛɛ kakan.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="26">
    <title>Sariya 26 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Kakan wajibiyani bɛɛ ye, a don ma kan ka sara katɛrɛ karan saara fɔlɔ ni a filanan ma. Karan saara fɔlɔ ye wajibi le di bɛɛ ye. Baara makaran ka kan ka aalawanka. Bɛɛ ka kan ka karan saara naaninan masɔdɔn tɛɛ sidi bolo le ma.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Karan ka kan ka mɔɔ llawanka, ha a la mɔɔya lasabati, ka a la hɔrɔya lawasa. A kakan ka kɛ sababu di ka ɲɔɔn nagboyaɲɛ boloka, ka hina ni teriɲɔɔya ladon dunuɲa dɔ, siyalu tɛ, dinalu tɛ, ka "ONU" dɛɛkuruba madɛmɛn bɛn nadonna dunuɲa kɔnɔ.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>A dahani denbatiilu ye ka alu den bila karan na, karan mɛn duman alu ye.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="27">
    <title>Sariya 27 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>A wajibiyani bɛɛ ye ka tɛrɛ i la jamana lɔnniko bɛɛ dɔ han ka a tɔnɔ sɔdɔn.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Bɛɛ la baara tɔnɔ kakan ka lakanda, a kɛda sɛbɛ di, a kɛda lɔnni suusu di.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="28">
    <title>Sariya 28 nan</title>
    <para>A dahani jamana bɛɛ ye ka bɔ sila di, sila mɛn di sariya ɲinnu lakanda ka kɛ kunnafulen di adamadennu ma.</para>
  </article>
  <article number="29">
    <title>Sariya 29 nan</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Bolo kɔyinin kelen tɛ bɛrɛ ta, wo dɔ, bɛɛ kakan ka kolo i la jama.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Jamana dafani dɔ, ɛbɛɛ kakan ka to sariya le kɔ walako i kana bila dolu tɔɲɛ dɔ.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Sariya ɲinnu kakan ka lataaman "ONU" dɛɛkuruba la miriya le kan. A makan ka llataaman miriya gbɛdɛ kan.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="30">
    <title>Sariya 30 nan</title>
    <para>Dalilu si tɛ mɔɔ bolo, a tɛ jamana bolo, ka bɔ sila di, sila mɛn di sariyaba ɲinnu tiɲɛn.</para>
  </article>
</udhr>
